Między

Trzemesznem

a

Żninem

 

 

 

 Kilka informacji

      Przed laty zwiedzałem słynny gród kultury łużyckiej z epoki żelaza (około 550 lat przed narodzeniem Chrystusa), położony nad Jeziorem Biskupińskim w pobliżu wsi Biskupin w powiecie żnińskim. Zrekonstruowana, drewniana część grodu, zachowane do naszych czasów zabytkowe elementy drewniane oraz eksponaty w postaci różnych przedmiotów codziennego użytku, wykonane z kamienia, gliny, kości i żelaza, wywarły na mnie i zwiedzających duże wrażenie. Odkrycie w 1932 roku przez młodego nauczyciela Walentego Szwajcera, starych drewnianych konstrukcji, tkwiących w Jeziorze Biskupińskim, wywołało wówczas sensację, dziś jest natomiast ważnym miejscem poznawania historii materialnej naszego kraju.

     Na Pojezierzu Gnieźnieńskim istniało w odległej przeszłości zapewne wiele takich grodów.  Być może szczątki podobnych, prastarych siedzib tkwią jeszcze gdzieś w mokrej ziemi nad jeziorami, na ich półwyspach, w miejscach o utrudnionym dostępie dla napastników z dawnych obcych plemion i czekają na odkrywców. Badacze amatorzy zastanawiali się na przykład, czy na półwyspach jezior Przedwieśnia i Łomno w Gołąbkach nie było podobnych grodów, budowanych na palach i chronionych od lądu ostrokołami.

     To pierwsze spotkanie z daleką przeszłością stało się impulsem do szerszego zainteresowania dziejami Wielkopolski, która jest moją kolebką.

     Przecież to środkowa część Ziemi Piastowskiej! Jakie są jej dzieje? Postanowiłem uzyskać i spisać jak najwięcej informacji ustnych i zebrać odpowiednią dokumentację.     Mam nadzieję, że przynajmniej częściowo ocaliłem przeszłość tej ziemi od zapomnienia i zainteresuję nią mieszkańców Gołąbek i wszystkich, którzy czują się związani                       z krainą między Trzemesznem a Żninem.

      Szukając śladów regionu i rodzinnej wsi, przestudiowałem dzieje Polski i częściowo Europy i zapoznałem się z dostępną dokumentacją archiwalną. Uzyskałem też ogromną pomoc od wielu życzliwych osób, z którymi przeprowadziłem wiele interesujących rozmów i którym szczególnie serdecznie dziękuję. Z nagromadzonych materiałów sporządzałem notatki i wypisy. Wykonałem również ponad 100 zdjęć, a w sumie książka zawiera więcej niż 300 fotografii. Wykaz literatury i informacji umieszczony jest na końcu książki, która liczy 758 stron.      

 

   Wieża z bramą wejściową i długie chaty w biskupińskim grodzie. Fot. E. R.

    

*                 

                  Życie jest jak fala morska,

                  która śmiało podąża

                  do brzegu i kształtuje jego obraz, ale

                  tylko na chwilę, bo następna też chce

                  zostawić po sobie ślad

                  i znika razem z nim.

                  Tylko miłość się liczy.

                                                               E.R.

  

*

                       Skupieni przy ognisku w środku chaty

                      podgrzewaliśmy wspomnienia

                      i przywoływaliśmy przodków,

                      by zechcieli wejść nam za skórę.

                      Niechby postraszyli niesamowitościami…

                      Ale przodkowie milczeli a ogień uparcie

                      wplątywał się w obfity dym  

                      i chował w popiele.

                           *                     E. R.

 

     ... Pierwszy kronikarz naszch dziejów Anonim nazywany Gallem, przybyły z terenów obecnej Francji, żył na dworze panującego w Polsce Bolesława Krzywoustego i określił kształt ówczesnej Polski, zaś około roku 1110 zaczął opisywać czyny władcy. W zapisach kronikarz podał, że kolebka dynastii i państwa znajdowała się w Gnieźnie. Późniejszy biskup krakowski Wincenty zwany Kadłubkiem, uważał natomiast, że kolebką polskiej państwowości był Kraków.   

     Z pisemnych dokonań dowiadujemy się, że Polanie – plemiona nieznane w piśmiennictwie, mieli obszerne siedziby od Noteci na północy, do Jeziora Powidzkiego                        i okolic Pyzdr na wschodzie i południowym wschodzie po międzyrzecze Odry i Obry na zachodzie.

     W VII w. nazwa Polan wyparła dawną nazwę plemienną Serbów, nie wiadomo jednak, kiedy to dokładnie nastąpiło.

     Na wschodzie z granic gromad rodowych wyłącza się Kujawy. Śladem granicy plemiennej są tu istniejące jeszcze tereny leśne, biegnące wąskim pasmem na zachód od górnej Noteci i jeziora Pakość, od Łabiszyna w kierunku Gniezna i Trzemeszna. Kujawy i Kalisz nie należały do Polan, których gniazdem było Gniezno. Prawdopodobnie Polan stanowili ludzie rządzący w tej części kraju, ale osadnictwo goplańskie (ziemie nad Gopłem) jest wcześniejsze i ma większe tradycje, niż Gniezno i Poznań, początkowo więc Goplanie (przodkowie Kujawian) posiadali przewagę nad nimi, ich ziemie były znacznie żyźniejsze, bogate  w kopalną   sól i posiadali korzystniejsze szlaki komunikacyjne. Do Polan należały ziemie do „granicy” między Trzemesznem i Mogilnem w stronę Żnina, a więc również ziemie, na których znajdują się wsie Gołąbki, Ochodza, Owsiska, Gościeszyn, Ławki, Sadowiec, Jastrzębowo, Smolary, Kruchowo i inne ...

*

                    Popiela zjadły myszy polne,

                       nas zastępuje sztuczna inteligencja,

                       prowadzą do niej myszy komputerowe,

                       pochłania Internet.

 .

                       Wpisani na listę szczęśliwych

                       żeglujemy zapominając

                       o przeszłości.

                                                                           E. R.

                                        Bazylika w Trzemesznie, 08.2004 r. Fot. E. R.

 

 

Pomnik Bolesława Chrobrego w Gnieźnie.

Fot. E. R.

 

     ... Siostry Klaryski z Gniezna z Porajami założyły                    i wyposażyły w Strzyżewie kościół parafialny, w którym                        w 1360 roku proboszczem był pleban Paweł, natomiast                      w 1408 roku kanonik u św. Jerzego, Mikołaj z Goszczyna; przed 1415 rokiem funkcję tę sprawował Piotr Zagajewski. Około 1520 roku kościół miał tytuł św. Tomasz Kantuaryjski.

     Do parafii należały przeważnie włości Porajów, jak wymienione już Strzyżewa, Kozłowo, Jakubowo, Tokarzewo, Gołąbki i Jastrzębowo. Wynika z tego, że Gołąbki, Jastrzębowo i Kozłowo istniały już przed 1360 rokiem.

     Kościół w Strzyżewie Kościelnym posiadał uposażenie składające się z łanu roli, pola Ostrów z łąkami, roli w Pytlewie i łąk koło Borowego Młyna. Ponadto z dworu otrzymywał snopowe; sołtys i młynarz dawali meszne... W Gołąbkach dawano (płacono) kościołowi z pól należących do dworu dziesięcinę snopową, a od kmieci pobierano po groszu mesznego ...

 

     ... W 1921 roku przybył do Gołąbek Feliks Zarzecki, który również przebywał w USA i najpierw osiedlił się pod Warszawą. Kupił od Niemca Hansa Klompa (Klump) w Gołąbkach zajazd i sprowadził tu rodzinę. Zajazd położony był w środku wsi po północno-zachodniej stronie polnej drogi, biegnącej ze wschodu na zachód, zbudowany prawdopodobnie w drugiej połowie XIX w. Był obszernym budynkiem mieszkalno-handlowym we wsi.

Składał się z domu z czerwonej cegły, otynkowany,                       o płaskim dachu, pokrytym papą oraz stodoły, chlewa i stajni dla koni przyjezdnych, położony po przeciwnej stronie drogi. Obok zajazdu od wschodu znajdowała się w oddzielnym, małym budynku piekarnia i ubojnia. W części zachodniej domu była sala zabaw i przetargów, w części środkowej sklep i szynk, natomiast mieszkanie właściciela usytuowane było po stronie wschodniej głównego budynku. Od strony północnej mogły mieszkać jeszcze dwie rodziny.

Na poddaszu urządzono dwa pokoje gościnne. Za domem od strony północno-zachodniej, między bzami i drzewami wiśni wykonano betonowy krąg taneczny, na którym urządzano w lecie zabawy taneczne. Za krzewami wybudowano ubikację dla kobiet i mężczyzn.

 

Tak wyglądał główny budynek zajazdu w Gołąbkach, który kupili Zarzeccy od Niemca Klompa około 1921 r. Posiadał 8 izb mieszkalno-sklepowych plus 2 pokoiki na poddaszu. 

Rys. wyk. E. Rychlicki

 

Wieś Gołąbki w sierpniu 2006 r. Fot. E. R.

  

*

                         Gdzie kwitną skowronki

                         śpiewają stokrotki

                         i dzwonią kryształowe konwalie

                         tam miłość dojrzewa i rodzi owoce

                                                                                      * 

                                                                                           E. R.

 

     ... We wrześniu 1939 roku mieszkało w Gołąbkach 35 rodzin 2-10 osobowych, wielopokoleniowych. Liczba mieszkańców wynosiła wtedy około 198 osób. Było to największe zaludnienie w historii wsi.

     Na około 70 budynków mieszkalnych, gospodarczych i pomocniczych (szopy, drewutnie, narzędziownie) 46 pokrytych było trzciną z pobliskich jezior lub słomą a pozostałe papą i dachówkami cementowymi lub wypalanymi z gliny.

     Przez kilka miesięcy 1945 roku wieś liczyła 34 rodziny 2-9 osobowe, również wielopokoleniowe, łącznie 172 osoby.

     W latach 1945-1995 uległo zniszczeniu lub zostało rozebranych 14 domów i 18 zabudowań gospodarczych. Wybudowano 11 nowych domów i pawilonów, w tym remizę strażacką oraz 15 budynków gospodarczych (stodoły, chlewy, budynki pomocnicze). Istniejące zabudowania zmodernizowano, wymieniono strzechy na dachy z trwałych materiałów ...

 

     ... W latach 1974-75 fabryka izolacji budowlanej IZOPOL w Trzemesznie wybudowała w Gołąbkach, na gruncie zakupionym od Jadwigi i Leonarda Derezińskich, Ośrodek Wypoczynkowy „Jutrzenka”. Jest to zespół stylowych domków letnich o stromych dachach, typu „Brda”, 6-osobowych, dobrze wyposażonych w sprzęt, w tym lodówkę, czajnik, talerze, garnki i sztućce, przeznaczony dla załogi zakładów na wypoczynek sobotnio-niedzielny                                  i wczasy. Położony przy lesie, w odległości około 500 m. od jeziora Przedwieśnia; zapewniał wczasowiczom dobre warunki mieszkalne, wypoczynkowe i przyrodnicze. W pobliżu ośrodka znajduje się też jezioro Łomno, a w nieco dalszej odległości jeziora Wieśniate i Długie.

     Należy dodać, że jezioro Przedwieśnia już od wielu pokoleń wykorzystywano do niedzielnego wypoczynku. Wówczas służyło ono jako kąpielisko dla mieszkańców okolicznych miejscowości, a trawiasta plaża do biwakowania.

      Po 1989 roku Ośrodek „Jutrzenka” został sprywatyzowany i obecnie należy do Tadeusza Skrzypczaka, który wydzierżawił również jezioro Przedwieśnia. W okresie letnim i poza sezonem w dalszym ciągu z domków korzystają wczasowicze i dzieci przebywające na koloniach letnich,                          a także uczestnicy zjazdów absolwentów, spotkań towarzyskich, narad i szkoleń; organizowane są przyjęcia pierwszokomunijne, wesela, dyskoteki i zabawy ...

 

                                     Wejście główne do sali - jadalni O.W. Jutrzenka. Fot. E.R.

 

 

                                   Dom z barem Wiesława i Aurelii Pokorskich.

 

*

       W barze przy piwku siedział turysta

       i dziwił się, że przepił już trzysta.

       Jak tak dalej pójdzie i przepije nuty,

      to z gwiazd będzie piał niby koguty.

                                                                                  *

       Nadleśnictwo Gołąbki

       Po II wojnie światowej pierwszym nadleśniczym w Gołąbkach został inż. Romuald Wyjatek, pełniąc tę funkcję w latach 1945-50. Doprowadził do pełnego   rozeznania i uporządkowania gospodarki leśnej.

      Z obowiązków wywiązywał się znakomicie, a posiadając szeroką wiedzę i doświadczenie, był cenionym leśnikiem.

     Ksawery Ludwiczak – jak już wspomniano, kierował tym nadleśnictwem przed wojną, do 1928 roku, a po wyzwoleniu w latach 1946-51.

     ... Na początku 1951 roku, po wprowadzeniu zmian                     w granicach województw, zmieniła się przynależność administracyjna. Nadleśnictwo Gołąbki i Szczepanowo włączono do województwa bydgoskiego. W Gołąbkach powołano na stanowisko nadleśniczego inż. Aleksandra Fełenczaka, którego cechowała umiejętność zjednywania sobie ludzi, duża wiedza fachowa i stosowanie w życiu zasad etyki zawodowej. Potrafił wymagać i nagradzać. Nadleśnictwem kierował 16 lat (1951-66); przeniósł się w okolice Chojnic. W niedługim czasie potem zmarł jako nadleśniczy    Chocimskim Młynie. 

    W latach 1951-59 działały rejony lasów państwowych                         i obydwa nadleśnictwa podlegały Rejonowi Lasów Państwowych Toruń-Południe. W latach 1966-81 nadleśnictwem kierował Henryk Mulczyński, oceniany jako dobry gospodarz i sprawny organizator. Za jego kierownictwa nastąpiło połączenie Nadleśnictwa Szczepanowa z Nadleśnictwem Gołąbki, to w 1973 roku.

     Od 1987 roku nadleśniczym Nadleśnictwa Gołąbki był mgr inż. Franciszek Jacek Fiutak – doświadczony i oddany pracy zawodowej leśnik.

 

 

 

  

 

 

                 Siedziba Nadleśnictwa Gołąbki po zmodernizowaniu przed 2003… Fot. E. R.

Baszta w Żninie Fot. E. Rychlicki

Nad jeziorem Łomno

 

            W latach 20. XXI w Gołąbki stały się wsią mniej rolniczą, a więcej turystyczno-wypoczynkową. W części wschodniej miejscowości ziemię podzielono na działki i sprzedano osobom, które tu wybudowały domy wypoczynkowe lub do zamieszkania na stałe.  

                W związku z tym wzrosła też liczba organizowanych imprez, a jeziora wykorzystuje się nie tylko jako  kąpieliska.