Między Trzemesznem

a Żninem

  

 

 Kilka informacji

      Przed laty zwiedzałem słynny gród kultury łużyckiej z epoki żelaza (około 550 lat przed narodzeniem Chrystusa), położony nad Jeziorem Biskupińskim w pobliżu wsi Biskupin w powiecie żnińskim. Zrekonstruowana, drewniana część grodu, zachowane do naszych czasów zabytkowe elementy drewniane oraz eksponaty w postaci różnych przedmiotów codziennego użytku, wykonane z kamienia, gliny, kości i żelaza, wywarły na mnie i zwiedzających duże wrażenie. Odkrycie w 1932 roku przez młodego nauczyciela Walentego Szwajcera, starych drewnianych konstrukcji, tkwiących w Jeziorze Biskupińskim, wywołało wówczas sensację, dziś jest natomiast ważnym miejscem poznawania historii materialnej naszego kraju.

     Na Pojezierzu Gnieźnieńskim istniało w odległej przeszłości zapewne wiele takich grodów.  Być może szczątki podobnych, prastarych siedzib tkwią jeszcze gdzieś w mokrej ziemi nad jeziorami, na ich półwyspach, w miejscach o utrudnionym dostępie dla napastników z dawnych obcych plemion i czekają na odkrywców. Badacze amatorzy zastanawiali się na przykład, czy na półwyspach jezior Przedwieśnia i Łomno w Gołąbkach nie było podobnych grodów, budowanych na palach i chronionych od lądu ostrokołami.

    To pierwsze spotkanie z daleką przeszłością stało się impulsem do szerszego zainteresowania dziejami Wielkopolski, która jest moją kolebką.

     Przecież to środkowa część Ziemi Piastowskiej! Jakie są jej dzieje? Postanowiłem uzyskać i spisać jak najwięcej informacji ustnych i zebrać odpowiednią dokumentację. Mam nadzieję, że przynajmniej częściowo ocaliłem przeszłość tej ziemi od zapomnienia i zainteresuję nią mieszkańców Gołąbek i wszystkich, którzy czują się związani z krainą między Trzemesznem a Żninem.

      Szukając śladów regionu i rodzinnej wsi, przestudiowałem dzieje Polski i częściowo Europy i zapoznałem się z dostępną dokumentacją archiwalną. Uzyskałem też ogromną pomoc od wielu życzliwych osób, z którymi przeprowadziłem wiele interesujących rozmów i którym szczególnie serdecznie dziękuję. Z nagromadzonych materiałów sporządzałem notatki i wypisy. Wykonałem również ponad 100 zdjęć, a w sumie książka zawiera więcej niż 300 fotografii. Wykaz literatury i informacji umieszczony jest na końcu książki, która liczy 758 stron.      

 

                  Wieża z bramą wejściową i długie chaty w biskupińskim grodzie. Fot. E. R.

                                              *              

                  Życie jest jak fala morska,

                  która śmiało podąża

                  do brzegu i kształtuje jego obraz, ale

                  tylko na chwilę, bo następna też chce

                  zostawić po sobie ślad

                  i znika razem z nim.

                  Tylko miłość się liczy.

                                              *

                                                           E.R.

                                             *

                       Skupieni przy ognisku w środku chaty

                      podgrzewaliśmy wspomnienia

                      i przywoływaliśmy przodków,

                      by zechcieli wejść nam za skórę.

                      Niechby postraszyli niesamowitościami…

                      Ale przodkowie milczeli a ogień uparcie

                      wplątywał się w obfity dym  

                      i chował w popiele.

                                         *                    

                                                   E. R.

    ... Pierwszy kronikarz naszych dziejów Anonim nazywany Gallem, przybyły z terenów obecnej Francji, żył na dworze panującego w Polsce Bolesława Krzywoustego i określił kształt wczesnej Polski, zaś około roku 1110 zaczął opisywać czyny władcy. W zapisach kronikarz podał, że kolebka dynastii i państwa znajdowała się w Gnieźnie. Późniejszy biskup krakowski Wincenty zwany Kadłubkiem, uważał natomiast, że kolebką polskiej państwowości był Kraków.   

     Z pisemnych dokonań dowiadujemy się, że Polanie – plemiona nieznane w piśmiennictwie, mieli obszerne siedziby od Noteci na północy, do Jeziora Powidzkiego i okolic Pyzdr na wschodzie i południowym wschodzie po międzyrzecze Odry i Obry na zachodzie.

     W VII w. nazwa Polan wyparła dawną nazwę plemienną Serbów, nie wiadomo jednak, kiedy to dokładnie nastąpiło.

     Na wschodzie z granic gromad rodowych wyłącza się Kujawy. Śladem granicy plemiennej są tu istniejące jeszcze tereny leśne, biegnące wąskim pasmem na zachód od górnej Noteci i jeziora Pakość, od Łabiszyna w kierunku Gniezna i Trzemeszna. Kujawy i Kalisz nie należały do Polan, których gniazdem było Gniezno. Prawdopodobnie Polan stanowili ludzie rządzący w tej części kraju, ale osadnictwo goplańskie (ziemie nad Gopłem) jest wcześniejsze i ma większe tradycje, niż Gniezno i Poznań, początkowo więc Goplanie (przodkowie Kujawian) posiadali przewagę nad nimi, ich ziemie były znacznie żyźniejsze, bogate  w kopalną   sól i posiadali korzystniejsze szlaki komunikacyjne. Do Polan należały ziemie do „granicy” między Trzemesznem i Mogilnem w stronę Żnina, a więc również ziemie, na których znajdują się wsie Gołąbki, Ochodza, Owsiska, Gościeszyn, Ławki, Sadowiec, Jastrzębowo, Smolary, Kruchowo i inne ...

                                           *

                    Popiela zjadły myszy polne,

                       nas zastępuje sztuczna inteligencja,

                       prowadzą do niej myszy komputerowe,

                       pochłania Internet.

 .

                       Wpisani na listę szczęśliwych

                       żeglujemy zapominając

                       o przeszłości.

                                                 *                          E. R.

                                        Bazylika w Trzemesznie, 08.2004 r. Fot. E. R.

 

                                        Pomnik Bolesława Chrobrego w Gnieźnie. Fot. E. R.

     ... Siostry Klaryski z Gniezna z Porajami założyły i wyposażyły w Strzyżewie kościół parafialny, w którym w 1360 roku proboszczem był pleban Paweł, natomiast w 1408 roku kanonik u św. Jerzego, Mikołaj z Goszczyna; przed 1415 rokiem funkcję tę sprawował Piotr Zagajewski. Około 1520 roku kościół miał tytuł św. Tomasz Kantuaryjski.

     Do parafii należały przeważnie włości Porajów, jak wymienione już Strzyżewa, Kozłowo, Jakubowo, Tokarzewo, Gołąbki i Jastrzębowo. Wynika z tego, że Gołąbki, Jastrzębowo i Kozłowo istniały już przed 1360 rokiem.

     Kościół w Strzyżewie Kościelnym posiadał uposażenie składające się z łanu roli, pola Ostrów z łąkami, roli w Pytlewie i łąk koło Borowego Młyna. Ponadto z dworu otrzymywał snopowe; sołtys i młynarz dawali meszne... W Gołąbkach dawano (płacono) kościołowi z pól należących do dworu dziesięcinę snopową, a od kmieci pobierano po groszu mesznego ...

     ... W 1921 roku przybył do Gołąbek Feliks Zarzecki, który również przebywał w USA i najpierw osiedlił się pod Warszawą. Kupił od Niemca Hansa Klompa (Klump) w Gołąbkach zajazd i sprowadził tu rodzinę. Zajazd położony był w środku wsi po północno-zachodniej stronie polnej drogi, biegnącej ze wschodu na zachód, zbudowany prawdopodobnie w drugiejpołowie XIX w. Był obszernym budynkiem mieszkalno-handlowym we wsi.

Składał się z domu z czerwonej cegły, otynkowany, o płaskim dachu, pokrytym papą oraz stodoły, chlewa i stajni dla koni przyjezdnych, położony po przeciwnej stronie drogi. Obok zajazdu od wschodu znajdowała się w oddzielnym, małym budynku piekarnia i ubojnia. W części zachodniej domu była sala zabaw i przetargów, w części środkowej sklep i szynk, natomiast mieszkanie właściciela usytuowane było po stronie wschodniej głównego budynku. Od strony północnej mogły mieszkać jeszcze dwie rodziny.

Na poddaszu urządzono dwa pokoje gościnne. Za domem od strony północno-zachodniej, między bzami i drzewami wiśni wykonano betonowy krąg taneczny, na którym urządzano w lecie zabawy taneczne. Za krzewami wybudowano ubikację dla kobiet i mężczyzn.

 

Tak wyglądał główny budynek zajazdu w Gołąbkach, który kupili Zarzeccy od Niemca Klompa około 1921 r. Posiadał 8 izb mieszkalno-sklepowych plus 2 pokoiki na poddaszu. 

Rys. wyk. E. Rychlicki

 

Wieś Gołąbki w sierpniu 2006 r. Fot. E. R.

  

*

                         Gdzie kwitną skowronki

                         śpiewają stokrotki

                         i dzwonią kryształowe konwalie

                         tam miłość dojrzewa i rodzi owoce

                                                                                      * 

                                                                                           E. R.

      ... We wrześniu 1939 roku mieszkało w Gołąbkach 35 rodzin 2-10 osobowych, wielopokoleniowych. Liczba mieszkańców wynosiła wtedy około 198 osób. Było to największe zaludnienie w historii wsi.

     Na około 70 budynków mieszkalnych, gospodarczych i pomocniczych (szopy, drewutnie, narzędziownie) 46 pokrytych było trzciną z pobliskich jezior lub słomą a pozostałe papą i dachówkami cementowymi lub wypalanymi z gliny.

  Przez kilka miesięcy 1945 roku wieś liczyła 34 rodziny 2-9 osobowe, również wielopokoleniowe, łącznie 172 osoby.

    W latach 1945-1995 uległo zniszczeniu lub zostało rozebranych 14 domów i 18 zabudowań gospodarczych. Wybudowano 11 nowych domów i pawilonów, w tym remizę strażacką oraz 15 budynków gospodarczych (stodoły, chlewy, budynki pomocnicze). Istniejące zabudowania zmodernizowano, wymieniono strzechy na dachy z trwałych materiałów ...

    ... W latach 1974-75 fabryka izolacji budowlanej IZOPOL w Trzemesznie wybudowała w Gołąbkach, na gruncie zakupionym od Jadwigi i Leonarda Derezińskich, Ośrodek Wypoczynkowy „Jutrzenka”. Jest to zespół stylowych domków letnich o stromych dachach, typu „Brda”, 6-osobowych, dobrze wyposażonych w sprzęt, w tym lodówkę, czajnik, talerze, garnki i sztućce, przeznaczony dla załogi zakładów na wypoczynek sobotnio-niedzielny                                  i wczasy. Położony przy lesie, w odległości około 500 m. od jeziora Przedwieśnia; zapewniał wczasowiczom dobre warunki mieszkalne, wypoczynkowe i przyrodnicze. W pobliżu ośrodka znajduje się też jezioro Łomno, a w nieco dalszej odległości jeziora Wieśniate i Długie.

    Należy dodać, że jezioro Przedwieśnia już od wielu pokoleń wykorzystywano do niedzielnego wypoczynku. Wówczas służyło ono jako kąpielisko dla mieszkańców okolicznych miejscowości, a trawiasta plaża do biwakowania.

      Po 1989 roku Ośrodek „Jutrzenka” został sprywatyzowany i obecnie należy do Tadeusza Skrzypczaka, który wydzierżawił również jezioro Przedwieśnia. W okresie letnim i poza sezonem w dalszym ciągu z domków korzystają wczasowicze i dzieci przebywające na koloniach letnich, a także uczestnicy zjazdów absolwentów, spotkań towarzyskich, narad i szkoleń; organizowane są przyjęcia pierwszokomunijne, wesela, dyskoteki i zabawy ...

 

                                     Wejście główne do sali - jadalni O.W. Jutrzenka. Fot. E.R.

  

                                   Dom z barem Wiesława i Aurelii Pokorskich.

                                                           *

       W barze przy piwku siedział turysta

       i dziwił się, że przepił już trzysta.

       Jak tak dalej pójdzie i przepije nuty,

      to z gwiazd będzie piał niby koguty.

                                                         *

                                                                              E.R.

       Nadleśnictwo Gołąbki

       Po II wojnie światowej pierwszym nadleśniczym w Gołąbkach został inż. Romuald Wyjatek, pełniąc tę funkcję w latach 1945-50. Doprowadził do pełnego   rozeznania i uporządkowania gospodarki leśnej.

      Z obowiązków wywiązywał się znakomicie, a posiadając szeroką wiedzę i doświadczenie, był cenionym leśnikiem.

     Ksawery Ludwiczak – jak już wspomniano, kierował tym nadleśnictwem przed wojną, do 1928 roku, a po wyzwoleniu w latach 1946-51.

     ... Na początku 1951 roku, po wprowadzeniu zmian w granicach województw, zmieniła się przynależność administracyjna. Nadleśnictwo Gołąbki i Szczepanowo włączono do województwa bydgoskiego. W Gołąbkach powołano na stanowisko nadleśniczego inż. Aleksandra Fełenczaka, którego cechowała umiejętność zjednywania sobie ludzi, duża wiedza fachowa i stosowanie w życiu zasad etyki zawodowej. Potrafił wymagać i nagradzać. Nadleśnictwem kierował 16 lat (1951-66); przeniósł się w okolice Chojnic. W niedługim czasie potem zmarł jako nadleśniczy Chocimskim Młynie. 

    W latach 1951-59 działały rejony lasów państwowych i obydwa nadleśnictwa podlegały Rejonowi Lasów Państwowych Toruń-Południe. W latach 1966-81 nadleśnictwem kierował Henryk Mulczyński, oceniany jako dobry gospodarz i sprawny organizator. Za jego kierownictwa nastąpiło połączenie Nadleśnictwa Szczepanowa z Nadleśnictwem Gołąbki, to w 1973 roku.

     Od 1987 roku nadleśniczym Nadleśnictwa Gołąbki był mgr inż. Franciszek Jacek Fiutak – doświadczony i oddany pracy zawodowej leśnik.

 

 

 

  

 

                 Siedziba Nadleśnictwa Gołąbki po zmodernizowaniu przed 2003… Fot. E. R.

Baszta w Żninie Fot. E. Rychlicki

Nad jeziorem Łomno

 

            W latach 20. XXI w Gołąbki stały się wsią mniej rolniczą, a więcej turystyczno-wypoczynkową. W części wschodniej miejscowości ziemię podzielono na działki i sprzedano osobom, które tu wybudowały domy wypoczynkowe lub do zamieszkania na stałe.  

                W związku z tym wzrosła też liczba organizowanych imprez, a jeziora wykorzystuje się nie tylko jako  kąpieliska.

 

 

Jesień pomarańczowa

 

Ziarno dyni przekazane ziemi,

Wysyła na wiosenny świat

Pomarańczowe i żółte dzwonki –

kwiaty pełne słońca.

 

Czekać na owoc czy zjeść kwiaty?

 

Gdzie rosną polskie pomarańcze?

Znajduję w ogrodzie botanicznym.

 

Ach, już atrakcyjna jesień...

Taka krajowa potęga. Różowieje,

Pomarańcze na myśl przywodzi –

pod koniec lata wyrosły urodne dynie,

głowa przy głowie na ziemi czeka.

Taka smakowita jesienna ozdoba –

pole dorodnych globusów.

 

Jeszcze chłonie ciepło niektórych

Słonecznych dni września,

Nie narzeka na zimne noce.

Dynia nie tęskni do lata.

Ma wewnętrzną miękkość

I pełnię włóknistych szlaków,

I ziaren w ciemnym wnętrzu.

 

Nie obawia się mgieł,

Ma twardą i gładką skorupę,

Wydaje się pełną złota. 

   

Może leżeć w mieszkaniu i słuchać

Opowieści a potem na finał

Wybałuszać oczy w Halloween   

 – dynia na głowie

Ciarek mrowie.

Tykwą grzechotanie,

I wesołe granie.

 

 

 

  

 

 

 

                                                              Wilga na gnieździe

Ptasi chór

Ten świergot i trele i terkot, klangor

I plegot, ten gwizd i bulgot na winie,

To taniec nasz, taniec na cienkiej linie.

 

Lecz jest też w nas taki świat, w którym

śpiewa wielki, nie tylko ptasi chór, wcale nie

kakofoniczny, lecz harmonijnie uporządkowany,

występują soliści i cały nieboskłon jest śpiewem

z perkusją a gwiazdy tańczą poloneza.

 

Ćwierkają wróble, gwiżdżą muzom gile

i kosy im wtórują. Słychać piękne, fletowe gwizdy

i szorstkie zawołania wilgi.

Drozd śpiewa melodyjne piosenki z powtarzanymi frazami.

A prześwistuje kulik, zimową porą dołącza

do chóru i skwierczy jemiołuszka.

 

Skrzeczy sroka i żołna, plegocze-trajkoce kawka.

A kwiczoł piska i trzeszczy „czak czak czak”…,

kwili jastrząb i sokół, wypatrują spłoszonego obiadu.

 

Drży zmrok i budzi się ranek, gdy słowik lamentuje i kląska,

i dzwoni jak sanie z napędem konnym.

 

W górze słychać klangor żurawi lecących

na zimowiska: dzwonią, trąbią, krzyczą

„grru-grru" któż jeszcze z nami zaczeka do wiosny…

 

Wznosi się wysoko i przepióruje i dziędzieje

skowronek. Kuropatwa… ukryta w łanach zboża

cięgoce, oznajmia, ostrzega,

a głuszec, ten to wyprawia:

klapie, treluje, korkuje, szlifuje i klekce.

Cietrzew… bełkocze, bulgoce, czuszyka.

 

Gołąb się nie smuci – grucha, synogarlica gorli,

derkacz gra, las się śmieje.

Szyja pałąkiem się staje, gdy klekocze bocian. 

Strzyka chruściel, przepiórka cmoka „pit pi-lit…

Chrapie, poświstuje słonka, psycha czyż,

ksyka drop – tak mało nas, czyżby niż?

 

A gęga gęś, ksyka gąsior – nie udaje dropa,

huka sowa, skoli puszczyk i krzyczy struś,

pewnie dyrektor.

Wrzeszczy paw opozycjonista,

kuka kukułka – bawi się w chowanego.

Paszkot terkocze, a królowa łąk czajka ma

głos dwusylabowo- nosowy i kwili –

to piskliwe wołanie „chi-wit chi- wit”...

 

Mewa. Mewa krzyczy, jej krewna śmieszka

głośno się śmieje.

Dzięcioły wśród drzew: zielony chichoce,

Czarny woła głośno „kjur-kjur-kjur”

i „krry-krry-krry”!

Lecz dzięcioł przede wszystkim

jest młotem pneumatycznym

i stuka i drąży otwory, że cichnie

szyderczy śmiech wiatru.

 

Kraczą kruk i wrona „kraa kraa kraa”…,

gdacze kura, kwacze kaczka,

kogut kury pieje „kukurykuuuu”!

i kogut bażanta pieje...

 

Bo jest w wyobraźni takie miejsce   

dla wielkiego chóru –

cudowne takie...

 

Zza krzewu kwitnącej magnolii wychodzi

AI¹⁾’ka i treluje i kląska:

- Jakie to prześwietne, że tylu braci mniejszych

nauczyłam mowy i pięknego śpiewu.

Powinnam zostać papieżem albo dostać Nobla.

 

¹⁾Artificial (sztuczna/sztuczny) …

Drozd obrożny

wiosna 2026

 

 

2

Str. 7

Nad Łomnem

 Na Pojezierzu Gnieźnieńskim lato zwykle bywa zbyt suche, by narzekać na nadmiar wody. Były jednak lata w historii tej ziemi, że między Gnieznem a Trzemesznem istniały potężne bagna, które utrudniały kontakt między ówczesnymi siedzibami. Na przestrzeni wieków wyschło dziesiątki jezior, ale dzięki wciąż dużej liczbie polodowcowych zbiorników wodnych nie odczuwało się zbytnio nadmiaru suszy, a gdy nadeszła pora deszczy, rolnicy mieli nadzieje na lepsze plony.

            Nad Łomnem lato ma swój specjalny urok i klimat i jakby się pojawiało tylko dlatego, aby sprawić przyjemność Małgorzacie i obudzić w niej drzemiące piękno, jak mówił Przemysław. Ta pora roku jest powtarzalna i jest ozdobą codzienności, chociaż jej piękno jest kapryśne. Ma ramiona wypełnione słońcem, a jego przerywnikami są burze, które dawniej na polnych drogach pozostawiały po sobie liczne kałuże, czasem też woda zalewała łąki wokół jeziora i zmartwione czajki krążyły nad rozlewiskami płacząc i skarżąc się na niesprawiedliwość natury.

            Dla dzieci to była podeszczowa atrakcja. Gdy tylko promienie słońca zaczęły zaglądać w ich oczy przez szyby wiejskich chałup wybiegały z domów na polną drogę, by nurzać dziecięce stopy w deszczowej wodzie i z piskiem biegać pryskając jedno na drugie. Po krótkiej zabawie wszystkie były mokre, chociaż nie zmokły w czasie deszczu.

            Tak też było i tym razem. Tego lipcowego wieczoru po krwawym zachodzie słońca spodziewano się pogodnego następnego dnia. Tymczasem nastąpiła awaria układu elektronicznego sterowania w naturze i przewidywania się nie sprawdziły. Na drugie dzień od zachodu pojawiła się burza wewnątrz masowa.  Było już głębokie popołudnie, gdy niebo zaczęło sinieć, posmutniało, a powietrze zrobiło się duszne z powodu zalegania mas ciepła, które stopniowo unosiło się pod niebo i gromadziło wilgoć, ładunki elektryczne zaczęły skakać jak oszalałe i zbroić armaty. Skondensowana para czekała na sygnał. Powstał cumulonimbus, w drobiny wilgoci rzucony został zaczyn i rozpoczęła się burza - błyskawice i grzmot, ulewa i ucieczki chłopstwa z pól. Szczęśliwie bez szkód. Tylko w jednej kopie siana doszło do gorszącej sytuacji, bo Felek z Irką się kochali, a kiedy niedaleko gruchnął piorun, oni się przestraszyli i musieli wracać do domu... ona przodem, a on tyłem, a po chwili odwrotnie. Felek Irce wypominał: – Jak byś mnie posłuchała, to teraz byśmy szli do domu gęsiego, ale ty chciałaś postawić na swoim i teraz co...

            Po godzinie burza powędrowała gdzieś za Mogilno, na zachodzie niebo się wypogodziło, nad Łomnem pojawiła się piękna tęcza, która jedną stroną zanurzyła się w jeziorze, a drugie ramię sięgało do Trzemeszna, być może, jak mówili obserwatorzy, tęcza piła wodę również z jeziora Popielewskiego. Zakochani nie zwracali uwagi na zjawisko, mieli ważniejszą sprawę na głowie, ale ochłonęli z emocji i ich stan "burzowy" wrócił do normy, mogli pokazać się ludziom.

            Helena Parlińska miała dobry nastrój i do syna Aleksa powiedziała: – No zobacz, co ona wyprawia, ta tęcza, wypije nam całe jezioro i gdzie będziesz poił krowy? Aleks się uśmiechnął i nic nie powiedział, ale po chwili poszedł nad jezioro, popatrzeć, czy deszcz nie zalał łąki. Gdy tęcza się rozpłynęła i wrócił do domu, rzekł do mamy: Wody nie ubyło, a nawet jest więcej...  Ona nie wypiła nawet tego, co napadało.

            W niedzielę, gdy Aleksander przypędził krowy do domu z łąki nad Łomnem, przywiązał je w oborze do wyznaczonych stanowisk, ale wcześniej, gdy one spacerowały po podwórku i zostawiały placki dla gospodarzy, żeby mieli robotę, naniósł słomy do obory, rozścielił, by krowy stały na suchej słomie i się nie brudziły, umył się zjadł kolację, włączył radio na baterię ciężką jak jasny gwint - żarzenie lamp zasilane z akumulatora, i słuchał muzyki. Śpiewała Marta Mirska, to była piosenka „Pierwszy siwy włos”, i popatrzył na rodziców, czy mają siwe włosy. Ani Władysława ani Władysław nie posiadali jeszcze takiej własności, nawet pierwszego siwego włosa. Aleksander gdzieś w głębi serca się ucieszył, i może z tej radości zapytał ojca: – Jak miał na imię ojciec mojego drugiego dziadka Adama, pamiętasz, tata?

            Tata poczuł się doceniony. – No jasne, czemu nie miałbym pamiętać, Przemysław.

            – A jak miał na imię ojciec Przemysława?

            – Bronisław... Też pamiętam inne imiona, z kroniki rodzinnej, jest na strychu, trzeba się tedy zastanowić... Jest tam Strzeżysław, a jego ojciec miał na imię Twardosław, a jego ojciec miał na imię Zdziegrod, a Zdziegrod miał ojca Wielisława, a Wielisław miał ojca Sambora, a Sambor miał ojca Dalmierza, a Dalmierz miał ojca Gościrada, a on miał ojca Radomira, a Radomir miał ojca Bożywoja, a on miał ojca Boguchwała, a on miał ojca Drogodara, a Drogodar słuchał ojca Cichosza, a on Gromisz  Małosza, a Małosz Lubiesza, a on miał ojca golibrodę, a ten miał ojca stajennego, a stajenny powołał na świat rymarza, a rymarz miał ojca myśliwego z łukiem, i był pachołkiem u nieznanego króla Izydora I, który występował pod pseudonimem, a Izydor miał nieprawego syna halabardnika, a halabardnik pochodził ze straży bocznej króla, i za bohaterstwo w obronie władcy otrzymał dwa łany ziemi na własność... miał syna Bogusława, on miał syna Józefa, a Józef Fabiana i to był twój dziadek z mojej strony, to wiesz i nie przejmuj się ostatnim cesarzem Rzymu. Trochę fantazji nie zaszkodzi, chociaż mówią, że pewien Domicjan był ostatnim  cesarzem zachodu i miał syna Latona, a on miał syna jako ostatniego faraona... gdzie tam faraon... – Władysław zamilkł. – Już chciałem ci przerwać – odezwał się Aleksander. – Mam nadzieję, że kilku pradziadków jest prawdziwych. Tych słowiańskich, prawda?

            – Na pewno. Nikt tak daleko wstecz nie sięga. Tylko nasza kronika i wyobraźnia. Co nie znaczy, że nie chciałbym znać imion naszych wszystkich przodków

            – A matki? Co z matkami? – mama Władysława poczuła się pominięta i dodała. – Może to tylko mężczyźni rodzili, co? Nie jestem feministką, ale mam tu coś do powiedzenia. I powiem... Ja też czytałem tę kronikę. Wypadałoby powiedzieć, że to byli dziadkowie z mojej strony, a potem taty, a tata powinien coś wyjaśnić, ale na tym nam nie zależy, nieprawda? Zawołaj Mieczysława, niech i on posłucha   zwróciła się do Aleksandra.

            – Mieczek poszedł do Małgorzaty, pewnie ma randkę, a powiedział, że po książkę. A wczoraj chciał się umówić z Bronisławą, ale ona nie chciała.

            – Oj... podsłuchujesz?

            – Wcale nie, on mnie do niej posłał...

            – No to trudno. Nie będę tak daleko sięgać.

Jak pamiętam, to nasza pra-pra... miała na imię Złotosława i pochodziła z wolnych chłopów. Ale chyba nie zupełnie, bo szlachcic zatrudniał rodzinę, nie za darmo, ale trudno było sobie poradzić z robotą w majątku. Jej córką była Wiścisława, a Wiścisława miała sześcioro dzieci, a jej córka Kunegunda miała córkę Małgorzatę, a Małgorzata zakochała się w Eustachym i mieli córkę Witosławę, potem była Zdzisława, a dalej Tertulia, uśmiechnięta Prakseda, egzotyczna Gordana, piękna Bibiana, zaskakująca Anuncjata, bliska Maria, szlachetna Magdalena, kochająca kwiaty Zofia i ja... Teraz sobie dopasuj, która z babć była żoną którego dziadka. Masz robotę na dwa dni.

            – Te imiona są fantastyczne – rzekł Aleksander. Jak już się zorientowałem, spotkamy się jeszcze z setką innych i one nas zadziwią, nieprawda?

            – Prawda – przytaknął ojciec, a matka dodała: – Na dzisiaj wystarczy.

            – Poczułem się jak na lekcji literatury średniowiecza. Profesor Wacław Derdzikowski i profesor Bolesław Pękala mówili nam o czasach sprzed chrześcijaństwa, o twórczości przekazywanej ustnie w pieśniach, a potem na piśmie po łacinie, utwory pisane ręcznie, aż do pierwszego utworu świeckiego, to mnie najbardziej zainteresowało...

            – I co? Przeczytał wam ten utwór pan profesor? – zaciekawiła się matka. – Nie mówiłeś o tym.

         – Nie mówiłem... ale pamiętam, to był XIV-XV wiek i nadawano mężczyznom imiona takie, jak Chocimir, Będzimir albo Nawoj, mam to zapisane... Krzesław, Świecław i Przecław Słota z Gosławic, który był szlachcicem herbu Jelita z ziemi łęczyckiej, podstarości poznański i nigdy się nie dowiedział, że napisał pierwszy świecki utwór literacki, wiersz O chlebowym stole, określonym jako tekst o Zachowaniu się przy stole. Nikt nic z tego nie rozumiał i zapoznaliśmy się tylko pewnie z połową utworu, bo nie starczyło czasu, profesor musiał nam dużo wyjaśniać. W każdym razie to jest fajne bo dziewczyny i chłopaki w różnych sytuacjach nawzajem pouczają się żartobliwie i złośliwie: Nie bierz do ust całej bułki, nie wypluwaj pestek na chodnik, nie mów jak masz w ustach kromkę chleba, ale się obżerasz, siedź na dupie, jak jesz, umyj palce przed jedzeniem, wycieraj usta, ale nie w obrus, baw koleżankę, co się gapisz, podaj jej to piękne jabłko, a ty weź to robaczywe...  Burgrabia byłby zadowolony jakby nas słyszał, no nie. Zaraz wam powiem kiedy on żył... Aleksander zagląda do zeszytu:  urodzony około 1375, zmarł w. 1419). Oczywiście, czytam: Kopię sporządzono w 1415, utwór liczy 114 wersów, a w nim połowa to ośmiozgłoskowce. To tematyka dotycząca dworu a nie nas, ale wtedy tylko szlachta miała głos. Trudno to tak zwyczajnie odrzucić. Już wówczas oddziaływał na nas Zachód i tak już zostało. Kultura biesiadna i dzisiaj jest aktualna, ale ludowa to zupełnie inna materia... Jak my z chłopakami urządzimy ognisko, to możemy się pośmiać...

        – Nigdy żeś się przed nami tak nie przedstawiał – podsumował ojciec. Przynajmniej wiemy czego cię w tej szkole uczą. Ale czy to jest potrzebne? Ty masz się zmieścić w dzisiejszych czasach.

          – Na pewno się zmieszczę. Musiałem w domu przeczytać i przeczytałem. Starożytny poeta Horacy napisał: Nie wszystek umrę, a sentencja łacińska mówi:

Verba volant, scripta manent - słowa ulatują, pismo pozostaje.

 Teraz czekam aż poeta satyryk Marian Załucki napisze:

Poetycznieje coraz bardziej Rzeczpospolita

Już więcej ludzi wiersze pisze aniżeli czyta

            – Nas do tego nie mieszaj, my nie tacy – zażartował ojciec. – Synu, czy to jesteś jeszcze ty... Wygląda na to, że chciałbyś być ptakiem, który jest tu, a za chwilę tam... Bo jak powiadasz, chcemy być wszędzie, lecz najczęściej nigdzie nas nie ma, oprócz tego tu skrawka ziemi. Powiem więcej... Teraz jesteś z nami, a za moment jesteś w starożytnym Egipcie... To odwieczne marzenie ludzkości, znamy je, bo ono budzi się w wielu z nas, tylko jest ogromnie odległe, zapewne sięga nieskończoności. Ma kosmiczne wymiary, a mimo to sięgamy po nie i próbujemy manipulować...

       – Tato, dopóki będziemy istnieć, to na pewno ludzkość będzie miała wciąż nowe pragnienia i ideały, zamiary dokonania czegoś na miarę epoki i bardzo wiele się jej nie uda zrealizować, ale ja tak lubię...

      - My też...       

                                                                                                                  2024 

            – My z mamą też...